Çocuğunuza Bırakacağınız En Değerli Miras: Okuma Alışkanlığı

Kimya görüşmelerimde anne babaların o telaşlı ve çaresiz isyanlarına sıkça şahit olurum:  "Hocam; kendine ait odası var, masası var, her türlü test kitabını aldık, özel derse de gönderiyoruz ama netleri bir türlü artmıyor. Bu işin sırrı ne, derece yapan çocuklar neyi farklı yapıyor?" 

Ya da şu meşhur soru: "Hocam nerede hata yapıyoruz, bizim çocuğun eksiği ne?"

Çoğu zaman bu yakarışların çözümünü ve başarının sırrını; gidilen okulun kalitesinde, daha pahalı özel derslerde, öğretmenin tecrübesinde ya da günde kaç soru çözüldüğünde arıyoruz.

Oysa ailenin ve ev ortamının gücüne olan inancım, bilimsel araştırmalarla da birebir örtüşüyor: Başarının tohumları sadece okulda, dershanede veya deneme sınavlarında değil; çok daha erken bir dönemde, evde atılıyor.

Yaklaşık 6.000 çocuk üzerinde yürütülen kapsamlı bir boylamsal araştırma, hepimizin durup düşünmesi gereken çarpıcı bir gerçeği ortaya koyuyor. Gelin bu verileri birlikte okuyalım. 5 yaşında, kendisine düzenli olarak kitap okunan çocuklar, 16 yaşına geldiklerinde akranlarına göre yalnızca dil alanında değil; matematik, kelime dağarcığı ve yazım becerilerinde de belirgin bir avantaj sağlıyor.

Yani kitap okumak sadece "Türkçeyi" geliştirmiyor. Matematik, problem çözme, analitik düşünme... Hepsi okuma alışkanlığıyla besleniyor.

Bu durumu okuma alanında verdiğim eğitimlerde ya da Türkçe derslerimde net bir şekilde görüyorum. Paragraf netleri yüksek olan, okuma alışkanlığı oturmuş öğrencilerim; sadece Türkçe dersinde değil, karmaşık bir matematik veya fizik problemini analiz ederken de akranlarından çok daha hızlı olarak "büyük resmi" görebiliyorlar.

Bu arada şunu da belirtmek isterim: 

Toplumda, hatta bazen eğitimciler arasında bile çok yaygın bir inanış var: "Zeki çocuklar zaten okur." Bazılarımız, okuma alışkanlığının zekanın bir sonucu olduğunu düşünür. Ancak veriler ve beynin nöroplastisitesi bize tam tersini söylüyor.

Keyif için yapılan okuma alışkanlığı, özellikle 10–16 yaş aralığında, çocukların bilişsel gelişimini ve öğrenme hızını doğrudan artırıyor. Yani çocuklar başarılı oldukları için okumuyorlar; okudukları için zamanla daha hızlı öğrenen ve daha güçlü düşünen bireylere dönüşüyorlar. Yani okumak, doğuştan gelen bir zekânın sonucu değil; başarıyı, zekâyı ve kavrama hızını inşa eden asıl sebeptir. Zorla değil, "keyif alarak" okuyan beynin genel işlem kapasitesi bir kas gibi gelişir ve çocuk sadece Türkçede değil, her alanda daha hızlı öğrenmeye başlar. 

Kısacası; çocuk zeki olduğu için okumaz, okuduğu için zeki ve başarılı olur.

Araştırmanın en vurucu noktalarından biri de şu: Çocukların keyif için geliştirdikleri okuma alışkanlığı; bilişsel gelişimleri üzerinde, ebeveynin üniversite mezunu olmasından bile daha güçlü bir etki yaratıyor. Yani ebeveynin üniversite mezunu olması, çocuğun bu becerilerindeki artışta, bu oranların oldukça gerisinde kalıyor.

5 yaşında düzenli olarak kitap okunan çocuklar, 16 yaşına geldiklerinde akranlarına göre şu avantajları sağlıyor:

• Kelime dağarcığında %14.4

• Matematikte %9.9

• Yazım becerilerinde %8.6

Başarıyı belirleyen temel unsur sadece genetik şans veya ebeveynin "eğitim seviyesi" değil, evde kurulan öğrenme kültürüdür. 

Diğer konu da "Kelime Dağarcığı".

Günlük konuşma dilimizin, çocukların karşılaşabileceği kelime çeşitliliği açısından oldukça sınırlı olduğunu siz de fark etmişsinizdir. Ve malum, "Gel, git, yap, harika, sıkıcı..." gibi temel kelimelerle dönen bir ev içi iletişim, beynin potansiyelini zorlamaz.

Oysa kitaplar; daha zengin, daha derin ve çok daha çeşitli bir dil dünyası sunar bize. Güçlü bir kelime dağarcığı, sadece kendini iyi ifade etmeyi değil; anlama becerisini, düşünme kapasitesini ve problem çözme yetisini doğrudan inşa eder. 

Araştırmalar, özellikle 5 yaş civarında kazanılan okuma alışkanlığının ve ebeveynlerin çocuklarına haftanın kaç günü kitap okuduğunun, ilerideki akademik başarıyı çok güçlü bir şekilde öngördüğünü kanıtlıyor.

Küçük yaşta oluşturulan rutinler, uzun vadeli sonuçlar üretir. Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni olarak velilerime şunu her zaman hatırlatıyorum: 

"Çocuğunuzun akademik başarısında evdeki kültürel ortam; ailenin gelir düzeyinden veya sosyal statüsünden çok daha belirleyicidir. Çocuklara sunabileceğiniz en değerli kaynak pahalı tabletler veya özel okullar değil; zengin ve samimi bir okuma ortamıdır."

Hemen toparlıyorum. Erken çocukluk döneminde başlayan ve ergenlikte sürdürülen okuma alışkanlığı, çocuklara sadece iyi bir okuryazarlık kazandırmaz. Matematik gibi analitik düşünme gerektiren alanları da kapsayan, devasa bir zihinsel kapasite avantajı sağlar.

Bu nedenle kitap okumak;

• Bir serbest zaman etkinliği değil,

• Bir ders veya ödev değil,

• Bir zorunluluk hiç değildir.

Kitap okumak, bir gelecek inşasıdır.

Bugün çocuğunuza okuduğunuz bir sayfa; yarın onun yaratacağı bir düşünceyi, çözeceği bir denklemi ve hayata bakışını şekillendirir.

Peki siz, çocuğunuzun geleceğine bugün evinizde nasıl bir okuma ortamı sunuyorsunuz? Yorumlarda deneyimlerinizi duymayı çok isterim.

Ceren AKKOL

Dikkat Odaklı Okuma Gelişim Merkezi Kurucusu 

Kaynak: Sullivan, A., & Brown, M. (2013). Social inequalities in cognitive scores at age 16: The role of reading. London: Centre of Longitudinal Studies.